Pedagogika specjalna: Jak pracować z dzieckiem niepełnosprawnym?

Metody pracy z uczniem niepełnosprawnym intelektualnie

METODA KNILLÓW

Metoda ta powstała w wyniku trudności na jakie natrafili terapeuci w pracy z osobami, które nie nawiązywały kontaktu z otoczeniem. Autorami są Christopher i Marianna Knill. W swojej metodzie wyodrębnili dwa programy: „Dotyk i komunikacja” i „Programy Aktywności, Świadomości Ciała, Kontakt i Komunikacja”. Zdaniem Christophera programy te pomagają ”dziecku doświadczyć jego ciała jako jedności i wspomagają rozwój wyobrażenia ciała wtedy,
gdy dziecko nie jest zdolne do używania swojego ciała aktywnie”[1]. Niewątpliwą zaletą metody jest wykorzystanie zabawy w połączeniu z muzyką i ruchem. Programy są przygotowane w taki sposób, aby każde dziecko niepełnosprawne mogło skorzystać. Programy mają różną długość, trudność i intensywność.

„Dotyk i komunikacja” polega na uświadomieniu sobie własnego ciała poprzez właściwy odbiór bodźców płynących z rąk terapeuty w trakcie masowania poszczególnych jego części. W przypadku dziecka autystycznego bardzo ważne w tej części terapii jest ustalenie jego preferencji dotykowych, czyli odpowiedniej siły nacisku podczas masażu. Sesje w tym programie powinny odbywać się systematycznie, ale nie częściej niż 2-3 razy w ciągu tygodnia. Zdaniem autorów metody najlepszą porą dnia na prowadzenie zajęć w przypadku osoby dotkniętej autyzmem jest wieczór, podczas przygotowań do snu. W związku z tym, iż zajęcia przeprowadzanie są głównie w placówkach zajęcia najczęściej odbywają się po obiedzie[2].

W programie tym ważną rolę odgrywa specjalnie skomponowana muzyka, która w zależności od czasu wystąpienia w sesji pełni zróżnicowane funkcje. Część pierwsza trwająca około 3 minuty jest przygotowaniem dziecka do zajęć, poprzez relaksacyjny charakter ma stworzyć przyjazną atmosferę. W drugiej części (około 7 minut) muzyka jest bardziej zrytmizowana – jest to moment do wprowadzenia pierwszych ruchów masażu ( nogi, ramiona). Trzecia część (6 minut) jest jeszcze intensywniejsza (muzyka, i rytm) – służy wsparciu większych ruchów (plecy) i nawiązania bardziej intymnego kontaktu. W przedostatniej części (4 min.) muzyka jest łagodniejsza i melodyjna dając okazję do bardziej zabawowego charakteru masażu (twarz). Ostatnia część stanowi muzyka zamykająca ( 3 min.) o działaniu uspokajającym i medytacyjnym.

Zadaniem „Programu Aktywności, Świadomości ciała, Kontaktu i Komunikacji” jest rozwój w zakresie naśladownictwa, ruchu i zabawy, a także kontaktu z otoczeniem. Podstawowym założeniem opinii autora jest to, że „rozwój człowieka uzależniony jest od zdolności do nabywania, organizowania i wykorzystywania wiedzy o sobie (…), zależy również od sposobu, w jaki ludzie zaznajamiają się ze swoim ciałem i uczą się, jak go używać[3]. To podejście wynika z programu „Dotyk i komunikacja” i jest jego konsekwencją, w związku z czym ma służyć ciągłej aktywności dziecka. Program aktywności składa się z pięciu części i należy go realizować po kolei, według ustalonego schematu. Poszczególne części realizujemy do momentu aż dziecko potrafi samo wykonać ćwiczenia w danej części lub zna kolejność ich występowania. Program ten wykorzystywany jest do poznawania schematu ciała, uświadamiania sobie jego odrębności poprzez tworzenie relacji ja – otoczenie. Tak w skrócie można przedstawić metodę Knillów.

Z mojego doświadczenia

W pracy z uczniami z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim wykorzystuję metodę Knillów w kilku celach. Z uczniem z Dziecięcym Porażeniem Mózgowym program „Dotyk i komunikacja” pozwala mi zbudować relację zaufania potrzebną do pracy rehabilitacyjnej. Uczeń ten bardzo lubi muzykę rytmiczną, natomiast jest niedostymulowany dotykowo w warstwie powierzchownej, jak i głębokiej. Bardzo złości się gdy coś wykonuję Jego rękami i tu z pomocą przychodzi metod Knillów. Również dla ucznia jest rozgrzewką przed rehabilitacją. Po wykonaniu tzw. Programu wstępnego trwającego około 10 minut uczeń jest gotowy do podjęcia pracy z fizjoterapeutą. Metoda pozwala dziecku się zrelaksować i wyciszyć trudne emocje i nerwowe zachowania. Uczeń jest mniej spięty i łatwiej jest z Nim wykonać ćwiczenia usprawniające kończyny.

Z uczniem z autyzmem metoda ta pozwala na aktywizację percepcji słuchowej, buduje zaufanie nauczyciel – uczeń i pomaga we wprowadzeniu prostych zasad współpracy w grupie. Pojawiają się też u ucznia proste działania społeczne i ćwiczenia wyciszają Jego agresję i autoagresję. Łatwiej jest z tym uczniem podjąć inne działania edukacyjne.

Metodę tę stosuję również u ucznia z opóźnieniem psychoruchowym, którego poruszanie się jest bardzo słabe, a rozumienie prostych poleceń wymaga dużego wysiłku. Praca metodą Knillów usprawnia Jego motorykę, pokazywanie i wykonywanie z nim ćwiczeń wspomaga rozumienie prostych komunikatów i poznanie schematu własnego ciała.

Zatem metodę Knillów możemy wykorzystać do bardzo równych niepełnosprawności.