Dalsze propozycje metod pracy z uczniem niepełnosprawnym intelektualnie

 Metody pracy z uczniem niepełnosprawnym intelektualnie

 

METODA DOBREGO STARTU M. BOGDANOWICZ

Metoda Dobrego Startu (MDS) została opracowana przez Martę Bogdanowicz w czasie bezpośredniej pracy z dziećmi w przedszkolach, szkole, poradni zdrowia psychicznego, ośrodkach dla dzieci z niepełnosprawnością intelektualną i autyzmem. Autorka rozpoczęła pracę nad MDS w latach 1967/68. Inspiracją stała się ustna informacja prof. Hanny Jaklewicz o zajęciach z dziećmi, jakie widziała w jednym z ośrodków neuropsychiatrii dziecięcej w Paryżu, prowadzonych według francuskiej metody Bon Départ autorstwa T. Bugnet Van der Voort. Metoda została ukształtowana w ciągu 10 lat prowadzenia całorocznych zajęć z dziećmi w oparciu o wspomnianą inspirację oraz założenia teoretyczne i praktykę pedagogiki przedszkolnej, specjalnej i nauczania początkowego, w oparciu na koncepcjach autorów takich jak: J. A Komeński, O. Decroly, M. Montessori, J. Ayres, E.Jaques -Dalcroze. Całość doświadczeń stworzyła podstawy do opublikowania  w 1985 roku pierwszego podręcznika. Pierwszy program zajęć dla  dzieci w wieku przedszkolnym i niepełnosprawnych intelektualnie autorka opublikowała wraz z Danutą Szlagowską (autorką piosenek) w roku 1996. Metoda Dobrego Startu nieustannie się rozwija dzięki pracy z dziećmi o określonych potrzebach rozwojowych i specjalnych potrzebach edukacyjnych. Przy współpracy Małgorzaty Barańskiej i Ewy Jakackiej, także Małgorzaty Szewczyk, powstały nowe programy, które uwzględniają te zróżnicowane potrzeby, powstają także pomysły kolejnych.

 

Założenia Metody Dobrego Startu

Głównym założeniem MDS jest wspomaganie rozwoju psychomotorycznego dziecka poprzez odpowiednio zorganizowaną zabawę i aktywne wielozmysłowe uczenie symboli graficznych: łatwych wzorów, wzorów literopodobnych, liter i znaków matematycznych. Realizacja tego założenia odbywa się poprzez rozwijanie funkcji, które biorą udział w uczeniu się czytania i pisania (poznawczych: wzrokowo-przestrzennych, słuchowo-językowych i ruchowych) oraz ich współdziałania (integracji percepcyjno-motorycznej). Inne cele to kształtowanie lateralizacji, świadomości schematu ciała (jego części oraz lewej i prawej strony) i przestrzeni. MDS reprezentuje zatem polisensoryczne, aktywne podejście do pracy z dziećmi. Występują w niej trzy elementy:

·       element motoryczny to ćwiczenia ruchowe, ruchowo-słuchowe, a także ruchowo-słuchowo-wzrokowe czyli  ruchy zharmonizowane z rytmem piosenki, wykonywane podczas reprodukowania znaków graficznych;

·       element słuchowy to piosenki, wierszyki, zdania, wyrazy;

·       element wzrokowy to znaki graficzne (łatwe wzory, wzory literopodobne, litery i znaki matematyczne).

Podstawowe formy:

v  „Piosenki do rysowania” –dla najmłodszych dzieci, w celu wspierania ich rozwoju.

v  „Piosenki i znaki” –dla dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym, w celu przygotowania do nauki pisania i czytania, a w szczególności dla dzieci 6-7 letnich w klasach „0”.

v  „Piosenki i litery” –dla uczniów rozpoczynających naukę czytania i pisania w klasie „0” i „I” oraz dla uczniów dyslektycznych, a w szczególności:

v  A) dla uczniów z klas „0” i „I” w celu polisensorycznego uczenia się 22 liter

v  B) dla uczniów klas „I” w celu polisensorycznego uczenia się specyficznie polskich liter

v  C) dla uczniów „ryzyka dysleksji” i uczniów dyslektycznych

v  D) dla starszych uczniów, którzy mają trudności w nauce czytania i pisania

 💖💖💖💖💖💖💖💖💖💖💖💖💖💖💖💖

Struktura zajęć prowadzona Metodą Dobrego Startu

1.     Zajęcia wprowadzające

2.     Zajęcia właściwe

A)   Ćwiczenia ruchowe

B)   Ćwiczenia ruchowo – słuchowe

C)   Ćwiczenia ruchowo – słuchowo – wzrokowe

3.     Zajęcia końcowe

Zajęcia wprowadzające: 

Na początku należy zacząć od ćwiczeń koncentracji uwagi i orientacji w przestrzeni. Mogą mieć formę przywitania i zabawy ruchowej. Dzieci uczą się rozróżniać i nazywać części ciała i odróżniać strony oraz kierunki. Następnie dzieci uczą się nowej piosenki, która będzie im towarzyszyła. Omawiana jest jej treść, wyjaśniane są niezrozumiałe słowa.

Kompetencje

·       Kształtowanie kompetencji fonologicznych opiera się na ćwiczeniach w różnicowaniu i rozpoznawaniu dźwięków mowy, analizy i syntezy struktur śródsylabowych, analizy sylabowej i fonemowej słów, dokonywaniu operacji na strukturach śródsylabowych, sylabach i głoskach.

·       Kształtowanie kompetencji syntaktycznej odbywa się za pomocą różnych ćwiczeń, takich jak wydzielenie z tekstów zdań, słów i przekształcenie form gramatycznych.

·       Kształtowanie kompetencji semantycznej dokonuje się dzięki ćwiczeniom poszerzającym słownictwo oraz podnoszeniu jego wrażliwości na znaczenie słów, różnicowanie znaczeń

.

Zajęcia właściwe:

Zawierają one trzy rodzaje ćwiczeń coraz bardziej złożonych i kolejno wprowadzanych w czasie zajęć.  Dzięki temu na coraz wyższym poziomie następuje aktywizacja funkcji percepcyjnych i ruchowych. Zajęcia właściwe należy rozpocząć od ćwiczeń ruchowych. Zabawa ruchowa, nawiązująca do treści piosenki powinna ćwiczyć umiejętność utrzymywania równowagi i sprawność ruchową całego ciała, w tym ruchów rąk. Ćwiczenia ruchowo-słuchowe polegają na przykład na śpiewaniu piosenki, wystukiwaniu ich rytmu na bębenku, na woreczki z grochem itp. Ćwiczenia opierają się także na ruchach poszczególnych części, a później całego ciała w rytm śpiewanej piosenki. Ćwiczenia ruchowo – słuchowo –wzrokowe opierają się na nauce wykonywania wzorów lub liter w rytm jednocześnie śpiewanej piosenki.

Przebieg ćwiczeń

·       Stopień trudności ćwiczeń powinien być stopniowany. Nauczyciel powinien pokazywać każdą czynność. Odtwarzanie wzoru powinno odbywać się za pomocą coraz trudniejszych narzędzi – ręką, palcem, narzędziami graficznymi. Wzór powinien być na początku odtwarzany w dużej przestrzeni – w powietrzu, a następnie zmniejszany.

·       Używanie różnych narzędzi uczy prawidłowego chwytu i sposobu ich trzymania. Częste zmiany narzędzi ułatwiają wykształcenie się świadomości napięcia mięśniowego ręki i kontrolowania go. Wpływa to na tempo, precyzję ruchów oraz odporność na zmęczenie.

·       Odtwarzanie wzoru powinno odbywać się wielokrotnie, ponieważ chodzi o przyswojenie określonych nawyków ruchowych.

 

Zajęcia końcowe:

Na zakończenie zajęć należy przeprowadzić krótkie ćwiczenia relaksacyjne, skupiające się przede wszystkim na rozluźnieniu mięśni używanych w trakcie zajęć właściwych. Ponad to można także zastosować ćwiczenia logopedyczne –oddechowe i usprawniające artykulatory. Bardzo ważne jest to, aby zajęcia te przebiegały w przyjaznej atmosferze, mając na uwadze ich odprężający charakter.

Programowanie zajęć Metodą Dobrego Startu 

·       Do pracy z uczniami młodszymi i głębiej zaburzonymi należy wykorzystać „Piosenki i rysunki”.

·       Są one najodpowiedniejsze, ponieważ wzory do odtworzenia składają się z kropek i kresek, natomiast piosenki również są bardzo łatwe do zapamiętania.

·       Wskazuje się, że nad jednym wzorem można pracować miesiąc.

·       Wskazane jest, aby co tydzień zmieniać piosenkę do tego samego wzoru.

·       Zajęcia powinny być prowadzone kilka razy w tygodniu, lub nawet codziennie. Czas ich trwania uzależniony jest od możliwości dzieci (od 15 do 40 minut).

·       Zajęcia według programu „Piosenki i znaki” powinny odbywać się raz w tygodniu i trwać 30 - 45minut.

·       Podstawowy materiał stanowią figury geometryczne, z których co tydzień opracowywany jest jeden wzór.

·       Po rozpoczęciu nauki liter, można przejść od znaków graficznych do opracowywania liter i korzystać z programu „Piosenki na literki”

      Autorka metody sugeruje przygotowanie programu rocznej pracy z dzieckiem, przed przystąpieniem do pracy, zaznaczając jednocześnie, że program ten powinien być modyfikowany i dostosowywany w trakcie wykonywania ćwiczeń.

 

Z mojego doświadczenia

            Miałem okazję pracować Metodą Dobrego Startu z uczniami z Autyzmem. Bardzo podoba mi się organizacja zajęć. Porządkuje czas pracy i stopniuje trudność wykonywanych ćwiczeń. Uczniowie z autyzmem lubią schematyzację czasu pracy. Łatwo się wtedy wyciszają i podejmują działania edukacyjne. Kolejną zaletą zajęć jest to, że wykorzystuje muzykę i śpiew, co pozwala uczniom ze spektrum łatwiej zapamiętać treści nauczanych i ostatnim elementem jest różnorodność przez co zajęcia są ciekawe. U uczniów autystycznych metoda ta pomaga zwiększyć koncentrację na wykonywanym zadaniu. Powtarzający się schemat buduje poczucie bezpieczeństwa i niweluje trudne zachowania.

 

Zachęcam Państwa do zapoznawania się z metodami i próbowania wykorzystania ich na własnych zajęciach. Pamiętajmy, że Metoda Dobrego Startu wymaga dostosowywania za każdym razem do potrzeb ucznia, czy grupy.

 

Pozdrawiam Sławomir Wiewióra

 

Przydatne linki:

 

1.     https://www.youtube.com/watch?v=QNaC0U3-83w – MDS ćwiczenia praktyczne

2.     https://www.youtube.com/watch?v=Fu4eBY6PzF4 – o Metodzie Dobrego Startu

3.     https://www.youtube.com/watch?v=8Yctt5n7S7Q – przykładowe zajęcia MDS